Trang chủ
Sức khoẻ

Bảo đảm quyền khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí: Bước đột phá hướng tới chăm sóc sức khỏe toàn dân

21/05/2026

Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường và ung thư đang gia tăng nhanh chóng, việc phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật được xem là giải pháp hiệu quả nhất để giảm chi phí điều trị, nâng cao chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ cho người dân. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn người dân chỉ đến cơ sở y tế khi đã xuất hiện triệu chứng bệnh, trong khi hoạt động khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc dự phòng vẫn chưa được triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, bài báo “Hoàn thiện khung pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí tại Việt Nam” của các tác giả Lê Trung Huy và Lê Hữu Thi đã phân tích những khoảng trống pháp lý hiện nay, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện thể chế nhằm hiện thực hóa chủ trương bảo đảm mọi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí tối thiểu một lần mỗi năm.

Theo nghiên cứu, quyền được chăm sóc sức khỏe là một trong những quyền cơ bản của con người, được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 cũng như nhiều điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia. Tuy nhiên, hệ thống y tế nước ta đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các bệnh không lây nhiễm. Các bệnh lý tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính hiện chiếm tỷ lệ tử vong rất cao, trong khi phần lớn trường hợp được phát hiện ở giai đoạn muộn, làm gia tăng chi phí điều trị và giảm hiệu quả can thiệp y tế.

Nhóm tác giả cho rằng việc chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh và phát hiện sớm” là xu hướng tất yếu của hệ thống y tế hiện đại. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ, trong đó xác định mục tiêu xây dựng cơ chế để người dân được tiếp cận dịch vụ khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí, gắn với việc hình thành hồ sơ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe suốt đời.

Qua rà soát hệ thống pháp luật hiện hành, nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù Việt Nam đã có nhiều quy định liên quan đến bảo hiểm y tế, khám chữa bệnh và y tế dự phòng, nhưng vẫn chưa có một cơ chế pháp lý hoàn chỉnh để triển khai chính sách khám sức khỏe định kỳ miễn phí trên phạm vi toàn quốc. Các quy định về nguồn kinh phí, phương thức thanh toán, trách nhiệm của các cơ sở y tế và cơ chế quản lý dữ liệu sức khỏe vẫn còn phân tán và thiếu tính liên thông.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là vai trò của Quỹ Bảo hiểm y tế. Theo các tác giả, để chính sách khám sức khỏe định kỳ miễn phí được triển khai bền vững, cần nghiên cứu mở rộng phạm vi chi trả của quỹ đối với các dịch vụ sàng lọc và dự phòng có hiệu quả cao. Cùng với đó là cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng giữa các nhóm dân cư và giữa các vùng miền.

Bài báo cũng đề cập tới yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực của hệ thống y tế cơ sở. Trong mô hình chăm sóc sức khỏe hiện đại, trạm y tế xã và các cơ sở chăm sóc ban đầu sẽ đóng vai trò là “người gác cổng” của hệ thống y tế, thực hiện quản lý sức khỏe người dân, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật và hướng dẫn điều trị kịp thời. Để thực hiện nhiệm vụ này, cần có chính sách đầu tư đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ số.

Đặc biệt, nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số trong quản lý sức khỏe toàn dân. Việc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử liên thông, kết nối dữ liệu khám chữa bệnh giữa các tuyến và bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân sẽ tạo nền tảng quan trọng cho việc triển khai các chương trình khám sức khỏe định kỳ trên quy mô quốc gia. Công nghệ số không chỉ giúp giảm chi phí quản lý mà còn hỗ trợ cơ quan chức năng theo dõi tình trạng sức khỏe cộng đồng, dự báo nguy cơ dịch bệnh và hoạch định chính sách y tế dựa trên dữ liệu.

Theo nhóm tác giả, việc hoàn thiện khung pháp lý bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí không chỉ là yêu cầu của quá trình cải cách hệ thống y tế mà còn là bước tiến quan trọng trong bảo đảm quyền con người, nâng cao tuổi thọ, chất lượng dân số và chỉ số hạnh phúc của người dân Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.