Tiền số và mô hình Sandbox: Bước thử nghiệm cần thiết cho đổi mới tài chính số tại Việt Nam

21/05/2026

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang làm thay đổi căn bản hệ thống tài chính toàn cầu. Từ tiền mã hóa phi tập trung như Bitcoin, Ethereum đến tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), các hình thức tiền số đang mở ra những phương thức thanh toán và giao dịch hoàn toàn mới.

Trước xu thế đó, nhiều quốc gia đã triển khai nghiên cứu, thử nghiệm hoặc đưa tiền kỹ thuật số vào vận hành thực tế như một phần của chiến lược phát triển kinh tế số và hiện đại hóa hệ thống tài chính quốc gia.

Trong bài báo “Opportunities and Challenges in Adopting Digital Currency in Vietnam: The Necessity of a Pilot Model”, tác giả Linh Thị Huyền (Trường Đại học Thành Đông) đã phân tích toàn diện những cơ hội và thách thức của việc áp dụng tiền số tại Việt Nam, đồng thời đề xuất mô hình Sandbox như một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nhằm tạo nền tảng cho việc xây dựng khung pháp lý và hệ sinh thái tài chính số trong tương lai.

Theo nghiên cứu, hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đang nghiên cứu hoặc thử nghiệm tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC). Nhiều quốc gia như Trung Quốc, Bahamas, Jamaica hay Nigeria đã triển khai các mô hình thử nghiệm hoặc đưa CBDC vào sử dụng thực tế. Điều này cho thấy tiền số không còn là xu hướng tương lai mà đang dần trở thành một phần của hệ thống tài chính hiện đại trên phạm vi toàn cầu.

Đối với Việt Nam, sự phát triển nhanh của nền kinh tế số, thanh toán không dùng tiền mặt và chiến lược xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh đang tạo ra những điều kiện thuận lợi để nghiên cứu và triển khai các mô hình tiền số phù hợp. Theo số liệu được dẫn trong nghiên cứu, năm 2023 Việt Nam đã thực hiện khoảng 11 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, tăng gần 50% so với năm trước. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển các phương thức thanh toán số thế hệ mới trong tương lai.

Bài báo cho rằng việc xây dựng khung pháp lý cho tiền số có thể mang lại nhiều lợi ích như thúc đẩy thanh toán điện tử, tăng cường minh bạch tài chính, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân và tạo động lực phát triển ngành công nghệ tài chính (fintech). Đồng thời, việc hợp pháp hóa và quản lý phù hợp các tài sản số cũng có thể giúp Nhà nước khai thác hiệu quả nguồn lực kinh tế đang tồn tại trong khu vực phi chính thức và thị trường tài sản số.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều thách thức đáng lưu ý. Trong đó nổi bật là nguy cơ rửa tiền, tài trợ khủng bố, gian lận tài chính, tấn công mạng và sự thiếu hụt của hệ thống pháp luật hiện hành đối với các loại hình tài sản số mới. Bên cạnh đó, trình độ tiếp cận công nghệ và hiểu biết tài chính số giữa các khu vực dân cư còn chưa đồng đều, có thể làm gia tăng khoảng cách số nếu triển khai thiếu thận trọng.

Để giải quyết bài toán cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro, tác giả đề xuất triển khai mô hình Sandbox – cơ chế thử nghiệm có kiểm soát dưới sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Đây là mô hình đã được áp dụng tại nhiều quốc gia nhằm cho phép các tổ chức tài chính và doanh nghiệp công nghệ thử nghiệm sản phẩm mới trong phạm vi giới hạn trước khi triển khai trên diện rộng.

Theo đề xuất của nghiên cứu, Thành phố Hồ Chí Minh có thể được lựa chọn làm địa bàn thí điểm do đây là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước và đang được định hướng trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Chương trình Sandbox có thể kéo dài từ 12 đến 18 tháng, tập trung thử nghiệm CBDC trong thanh toán bán lẻ, kết hợp với hệ thống ví điện tử và hạ tầng blockchain được quản lý bởi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Bài báo cũng đề xuất một lộ trình triển khai gồm nhiều bước như xây dựng khung pháp lý tạm thời, phát triển hạ tầng công nghệ, lựa chọn đối tượng tham gia thử nghiệm, thiết lập cơ chế giám sát rủi ro, tăng cường đào tạo nhận thức cộng đồng và xây dựng kế hoạch mở rộng sau giai đoạn thử nghiệm. Theo tác giả, cách tiếp cận này giúp giảm thiểu rủi ro cho hệ thống tài chính trong khi vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và phát triển các mô hình kinh doanh mới dựa trên công nghệ số.

Nghiên cứu nhận định rằng tiền số có thể trở thành một trong những công cụ quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và nâng cao vị thế của Việt Nam trong nền kinh tế số toàn cầu. Tuy nhiên, quá trình triển khai cần được thực hiện từng bước, dựa trên các thử nghiệm thực tiễn và khung quản trị phù hợp nhằm bảo đảm ổn định tài chính, an toàn hệ thống và quyền lợi của người dân.