Trong bối cảnh đó, việc đánh giá mức độ khó chịu nhiệt và nguy cơ căng thẳng nhiệt dựa trên các dữ liệu khí tượng hiện đại trở thành yêu cầu quan trọng nhằm hỗ trợ công tác quy hoạch đô thị, quản lý môi trường và bảo vệ sức khỏe người dân.
Đây cũng là nội dung được đề cập trong bài báo “Phát hiện sự phân bố không gian của các nguy cơ stress nhiệt từ dữ liệu khí tượng tại Thành phố Hồ Chí Minh” của hai tác giả Hà Tuấn Cường và Võ Văn Sang, công bố tại Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu khí tượng tái phân tích ERA5 để đánh giá đặc điểm sinh khí hậu của Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2025 thông qua hai chỉ số phổ biến là chỉ số không thoải mái nhiệt (Discomfort Index - DI) và chỉ số nhiệt (Heat Index - HI).
Theo nhóm nghiên cứu, khí hậu và thời tiết có ảnh hưởng trực tiếp đến trạng thái cân bằng nhiệt của cơ thể con người. Khi nhiệt độ không khí và độ ẩm tăng cao, khả năng tản nhiệt của cơ thể suy giảm, dẫn đến cảm giác khó chịu, mệt mỏi và làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nhiệt. Những tác động này đặc biệt đáng chú ý tại các đô thị đông dân cư, nơi hiệu ứng đảo nhiệt đô thị có thể khiến nhiệt độ cao hơn đáng kể so với khu vực ngoại thành.
Khác với nhiều nghiên cứu trước đây chủ yếu dựa trên số liệu quan trắc tại các trạm khí tượng riêng lẻ, nghiên cứu đã khai thác bộ dữ liệu tái phân tích ERA5 của Trung tâm Dự báo thời tiết hạn vừa châu Âu (ECMWF). Đây là nguồn dữ liệu khí tượng có độ phủ toàn cầu, cho phép phân tích chi tiết sự biến động của các yếu tố khí hậu theo cả không gian và thời gian. Nhờ đó, các tác giả có thể xây dựng bản đồ phân bố nguy cơ stress nhiệt trên toàn địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh sau khi mở rộng địa giới hành chính từ năm 2025.
Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ số không thoải mái nhiệt (DI) tại Thành phố Hồ Chí Minh dao động từ 23,67°C đến 27,01°C trong năm 2025. Phần lớn các tháng trong năm có giá trị DI nằm trong khoảng từ 24–27°C, tương ứng với ngưỡng mà hơn một nửa dân số bắt đầu cảm thấy khó chịu về nhiệt. Điều này phản ánh đặc trưng khí hậu nóng ẩm kéo dài của khu vực Nam Bộ, nơi cảm giác oi bức thường xuất hiện ngay cả khi nhiệt độ chưa đạt đến mức cực đoan.
Đặc biệt, tháng 4 và tháng 5 ghi nhận giá trị DI cao nhất trong năm, với mức trung bình đạt khoảng 26,71–27,01°C. Đây là giai đoạn chuyển tiếp giữa mùa khô và mùa mưa, khi nhiệt độ không khí vẫn duy trì ở mức cao trong khi độ ẩm bắt đầu gia tăng mạnh. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này làm gia tăng đáng kể cảm giác nóng bức và áp lực nhiệt đối với cơ thể con người.
Trong khi đó, chỉ số nhiệt (HI) – chỉ số phản ánh nguy cơ căng thẳng nhiệt đối với sức khỏe – có giá trị trung bình dao động từ 20,97°C đến 24,72°C. Mặc dù chưa vượt ngưỡng cảnh báo sức khỏe theo tiêu chuẩn quốc tế, kết quả vẫn cho thấy xu hướng gia tăng rõ rệt vào các tháng đầu mùa mưa. Điều này cho thấy nguy cơ stress nhiệt tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện vẫn ở mức thấp khi xét theo giá trị trung bình tháng, song cần được theo dõi chặt chẽ trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
Một trong những đóng góp nổi bật của nghiên cứu là phân tích sự phân bố không gian của các chỉ số sinh khí hậu. Kết quả cho thấy các khu vực phía Nam và Tây Nam Thành phố Hồ Chí Minh thường ghi nhận giá trị DI và HI cao hơn so với các khu vực phía Đông và Đông Bắc. Sự khác biệt này được cho là liên quan đến đặc điểm địa hình, mức độ đô thị hóa, mật độ xây dựng cũng như điều kiện thông gió tự nhiên của từng khu vực.
Nghiên cứu cũng chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa nhiệt độ không khí, nhiệt độ điểm sương và độ ẩm tương đối. Trong mùa mưa, độ ẩm đóng vai trò quan trọng làm gia tăng cảm giác khó chịu nhiệt ngay cả khi nhiệt độ không tăng quá cao. Điều này cho thấy tại các vùng khí hậu nhiệt đới ẩm như Thành phố Hồ Chí Minh, việc đánh giá rủi ro sức khỏe do nhiệt không thể chỉ dựa vào nhiệt độ không khí mà cần xem xét đồng thời các yếu tố độ ẩm và điều kiện vi khí hậu.
Theo các tác giả, kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quy hoạch đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt trong việc phát triển không gian xanh, tăng cường diện tích cây xanh đô thị và cải thiện khả năng lưu thông không khí tại các khu vực có nguy cơ stress nhiệt cao. Đồng thời, các bản đồ phân bố nhiệt cũng có thể hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc xây dựng các chương trình cảnh báo sức khỏe cộng đồng và bảo vệ nhóm dân cư dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ em và người lao động ngoài trời.
Trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đang phát triển theo mô hình đô thị thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu, việc ứng dụng dữ liệu khí tượng hiện đại kết hợp với các chỉ số sinh khí hậu sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường và bảo vệ sức khỏe người dân. Nghiên cứu không chỉ góp phần bổ sung cơ sở khoa học về khí hậu đô thị tại Việt Nam mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong đánh giá nguy cơ stress nhiệt bằng dữ liệu số phục vụ phát triển bền vững.
Thông tin bài báo
Tên bài báo (Ngôn ngữ: Tiếng Việt): Phát hiện sự phân bố không gian của các nguy cơ stress nhiệt từ dữ liệu khí tượng tại Thành phố Hồ Chí Minh
Tác giả: Hà Tuấn Cường, Võ Văn Sang
Đơn vị công tác:
-
Phân viện Điều tra, Quy hoạch rừng Nam Bộ
-
Viện Kỹ thuật Biển
Bài báo được công bố tại: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026
Trang: 600 – 610
ISBN: 978-604-357-503-3
Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ
Toàn văn kỷ yếu điện tử: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026