Đối với Việt Nam, thúc đẩy chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu của tiến trình hội nhập quốc tế mà còn là động lực quan trọng để nâng cao năng suất lao động, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.
Xuất phát từ thực tiễn đó, nhóm tác giả Nguyen Quoc Trinh, Nguyen Thi My Dung và Nguyen Van Tam (Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh) đã thực hiện nghiên cứu “Digital Technology Adoption and Innovation Performance in Vietnamese Enterprises: Evidence from the 2023 Enterprise Survey” nhằm phân tích mối quan hệ giữa mức độ ứng dụng công nghệ số, hoạt động đổi mới sáng tạo và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu khảo sát 1.028 doanh nghiệp Việt Nam năm 2023 từ Chương trình Khảo sát Doanh nghiệp của Ngân hàng Thế giới (World Bank Enterprise Survey), qua đó cung cấp góc nhìn thực chứng về quá trình chuyển đổi số trong khu vực doanh nghiệp hiện nay.
Theo kết quả nghiên cứu, mặc dù kinh tế số Việt Nam đang tăng trưởng nhanh và đóng góp ngày càng lớn cho nền kinh tế, mức độ ứng dụng công nghệ số giữa các nhóm doanh nghiệp vẫn còn khoảng cách đáng kể. Chỉ khoảng 44,1% doanh nghiệp được khảo sát sở hữu website riêng, trong khi tỷ lệ sử dụng thanh toán điện tử cao hơn với 65,9% doanh thu được thanh toán bằng phương thức điện tử và 63,1% giao dịch mua hàng được thực hiện không dùng tiền mặt. Những con số này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu tiếp cận công nghệ số nhưng vẫn còn dư địa lớn để mở rộng chuyển đổi số toàn diện.
Một phát hiện đáng chú ý của nghiên cứu là sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm doanh nghiệp theo quy mô. Trong khi tỷ lệ sở hữu website của doanh nghiệp lớn đạt tới 66,3%, con số này ở nhóm doanh nghiệp nhỏ chỉ khoảng 42,3%. Khoảng cách còn rõ ràng hơn ở lĩnh vực chứng nhận chất lượng (ISO), khi gần 38% doanh nghiệp lớn đạt chứng nhận chất lượng nhưng tỷ lệ này ở doanh nghiệp nhỏ chỉ xấp xỉ 3%. Điều đó cho thấy nguồn lực tài chính, trình độ quản trị và khả năng tiếp cận công nghệ vẫn là những rào cản đáng kể đối với quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Nghiên cứu cũng phân tích mối quan hệ giữa công nghệ số và hiệu quả hoạt động kinh doanh thông qua hệ thống các chỉ số về tăng trưởng doanh thu, tăng trưởng việc làm và năng suất lao động. Kết quả cho thấy thanh toán điện tử là yếu tố có mối liên hệ mạnh nhất với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tỷ lệ thanh toán điện tử trong bán hàng và mua hàng đều có tương quan rất cao với tăng trưởng năng suất lao động (r = 0,77; p < 0,001). Đồng thời, thanh toán điện tử cũng có mối liên hệ tích cực với tăng trưởng doanh thu, cho thấy các doanh nghiệp áp dụng phương thức giao dịch số có xu hướng đạt hiệu quả kinh doanh cao hơn.
Theo nhóm tác giả, điều này phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của hạ tầng tài chính số trong quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh. Việc sử dụng thanh toán điện tử không chỉ giúp giảm chi phí giao dịch mà còn nâng cao khả năng quản trị dòng tiền, minh bạch hóa hoạt động tài chính và mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng trong môi trường kinh doanh số.
Một kết quả khác đáng quan tâm là mối quan hệ giữa đổi mới sáng tạo và khả năng tiếp cận nguồn vốn. Nghiên cứu cho thấy các doanh nghiệp có khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng tốt hơn thường có tỷ lệ đổi mới quy trình sản xuất cao hơn (r = 0,65; p < 0,001). Điều này cho thấy nguồn lực tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư công nghệ, cải tiến quy trình và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Bên cạnh đó, nghiên cứu ghi nhận các doanh nghiệp xuất khẩu có mức độ chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo cao hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Tỷ lệ sở hữu website của doanh nghiệp xuất khẩu đạt trên 62%, tỷ lệ đổi mới quy trình gần gấp đôi mức trung bình và tỷ lệ đạt chứng nhận chất lượng cao gấp nhiều lần so với các doanh nghiệp không tham gia xuất khẩu. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh và yêu cầu tiêu chuẩn từ thị trường quốc tế đang trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị.
Một phát hiện đáng chú ý khác là các doanh nghiệp có mức độ số hóa cao thường tăng trưởng dựa trên năng suất lao động hơn là mở rộng số lượng lao động. Các chỉ số cho thấy nhóm doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số mạnh có xu hướng nâng cao hiệu quả sản xuất thông qua tự động hóa và tối ưu quy trình, thay vì gia tăng lao động như các mô hình phát triển truyền thống. Điều này phản ánh xu thế phát triển của nền kinh tế số, nơi năng suất và chất lượng nguồn nhân lực trở thành yếu tố cạnh tranh cốt lõi.
Từ các kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất một số định hướng chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số doanh nghiệp tại Việt Nam. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là phát triển hạ tầng thanh toán điện tử, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận các nền tảng số, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho các dự án đổi mới sáng tạo và thúc đẩy tham gia vào thị trường xuất khẩu. Đồng thời, cần chú trọng đào tạo kỹ năng số cho lực lượng lao động để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế số trong tương lai.
Nghiên cứu không chỉ cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của công nghệ số đối với hoạt động doanh nghiệp mà còn đưa ra những gợi mở quan trọng cho quá trình xây dựng chính sách phát triển kinh tế số quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia số, việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định để nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Thông tin bài báo
Tên bài báo (Ngôn ngữ: Tiếng Anh): Digital Technology Adoption and Innovation Performance in Vietnamese Enterprises: Evidence from the 2023 Enterprise Survey
Tác giả: Nguyen Quoc Trinh, Nguyen Thi My Dung, Nguyen Van Tam
Đơn vị công tác: Hung Vuong University of Ho Chi Minh City (Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh)
Bài báo được công bố tại: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026
Trang: 426 – 442
ISBN: 978-604-357-503-3
Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ
Toàn văn kỷ yếu điện tử: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026