Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Trang đã phân tích thực trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa tại Hà Nội, đồng thời đánh giá những cơ hội, thách thức và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả triển khai trong giai đoạn tới.
Theo nghiên cứu, Hà Nội hiện sở hữu hệ thống di sản văn hóa đặc biệt phong phú với gần 6.000 di tích đã được kiểm kê, trong đó có Di sản Văn hóa Thế giới Hoàng thành Thăng Long, 21 di tích quốc gia đặc biệt cùng hàng nghìn di sản văn hóa phi vật thể có giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc sắc. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa quan trọng phục vụ phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và xây dựng bản sắc văn hóa Thủ đô.
Để thích ứng với yêu cầu của thời đại số, nhiều di sản và bảo tàng tại Hà Nội đã bắt đầu ứng dụng các công nghệ hiện đại như mã QR, bản đồ số 3D, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), hệ thống thuyết minh tự động và các nền tảng tương tác thông minh. Những công nghệ này giúp tái hiện không gian lịch sử, cung cấp thông tin trực quan, tạo điều kiện cho người tham quan chủ động khám phá và tương tác với di sản theo nhu cầu cá nhân.
Tại Hoàng thành Thăng Long, công nghệ trình chiếu 3D Mapping và các phần mềm tương tác số đã được sử dụng để tái hiện không gian kiến trúc cổ và các câu chuyện lịch sử, mang lại trải nghiệm sinh động cho du khách. Văn Miếu – Quốc Tử Giám triển khai hệ thống quét vé điện tử và mã QR nhằm cung cấp thông tin tự động, hỗ trợ khách tham quan tìm hiểu lịch sử giáo dục Việt Nam một cách thuận tiện. Trong khi đó, Di tích Nhà tù Hỏa Lò ứng dụng hệ thống thuyết minh thông minh giúp cá nhân hóa hành trình khám phá và nâng cao khả năng tiếp nhận thông tin của du khách.
Nghiên cứu cũng cho thấy việc ứng dụng AI và các công nghệ số đã góp phần nâng cao tính hấp dẫn của các điểm đến văn hóa, cải thiện chất lượng dịch vụ, tiết kiệm thời gian cho khách tham quan và hỗ trợ hiệu quả công tác quảng bá du lịch. Đặc biệt, tại một số di tích cấp cơ sở ở Hà Nội, việc áp dụng mã QR trong cung cấp thông tin đã góp phần làm tăng lượng khách tham quan từ 10% đến 25%, cho thấy hiệu quả rõ rệt của công nghệ trong phát huy giá trị di sản.
Bên cạnh những kết quả tích cực, nghiên cứu cũng chỉ ra một số hạn chế đang tồn tại. Các ứng dụng AI tại nhiều điểm di sản vẫn còn mang tính đơn lẻ, thiếu tính liên kết và chưa hình thành chiến lược tổng thể. Hạ tầng công nghệ ở một số nơi còn hạn chế; nguồn nhân lực am hiểu đồng thời về công nghệ số và di sản văn hóa còn thiếu; khả năng tiếp cận công nghệ của một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, vẫn gặp nhiều khó khăn. Ngoài ra, việc lạm dụng công nghệ có thể làm giảm tính nguyên bản và chiều sâu văn hóa của các giá trị di sản nếu không được triển khai một cách hợp lý.
Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả đề xuất nhiều nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng AI trong lĩnh vực di sản văn hóa, bao gồm xây dựng chiến lược tổng thể về chuyển đổi số di sản; hoàn thiện hành lang pháp lý cho di sản số; tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đẩy mạnh hợp tác giữa cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ; đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của chuyển đổi số trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Theo tác giả, trí tuệ nhân tạo không phải là yếu tố thay thế các giá trị cốt lõi của di sản mà là công cụ hỗ trợ để các giá trị đó được lan tỏa sâu rộng hơn trong xã hội hiện đại. Khi được triển khai đúng hướng, AI sẽ góp phần nâng cao trải nghiệm của người dân và du khách, thúc đẩy giáo dục văn hóa, phát triển du lịch bền vững và tăng cường sức khỏe tinh thần của cộng đồng thông qua các hoạt động tiếp cận di sản giàu tính tương tác và nhân văn.
Thông tin bài báo khoa học
Tên bài báo: Current Status of Artificial Intelligence (AI) Application in Cultural Heritage Experience Activities in Hanoi City (Thực trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động trải nghiệm di sản văn hóa tại thành phố Hà Nội)
Ngôn ngữ bài báo: Tiếng Anh
Tác giả: Nguyen Thi Trang (Nguyễn Thị Trang)
Đơn vị công tác: Academy of Public Administration and Governance (Học viện Hành chính và Quản trị công)
Công bố trong: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026
Trang: 61 – 68
ISBN: 978-604-357-503-3
Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ
Đọc Kỷ yếu điện tử: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026