Đó là ý kiến của Phó Chủ tịch Thường trực Hội Giáo dục chăm sóc sức khoẻ cộng đồng Việt Nam (GDCSSKCĐ Việt Nam) Ts. Lê Đình Tiến – nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ về vấn đề thực phẩm bẩn bủa vây trường học đang gây nhức nhối dư luận thời gian qua.
TS. Lê Đình Tiến – nguyên Thứ trường Bộ Khoa học và Công nghệ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội VACHE
Sau loạt bài chuyên đề của Tạp chí Sức Khoẻ Cộng đồng liên tục phản ánh, cảnh báo về tình trạng thực phẩm bẩn “tuồn” vào bếp ăn trường học, vấn đề vốn âm ỉ trong thời gian dài đã được bóc tách một cách hệ thống, rõ nét hơn, góp phần thúc đẩy sự vào cuộc của dư luận và các cơ quan chức năng. Những thông tin từ tuyến bài không chỉ dừng ở việc cảnh báo nguy cơ, mà còn chỉ ra những lỗ hổng trong khâu kiểm soát, giám sát chuỗi cung ứng thực phẩm học đường.
Thực tế sau đó cho thấy, các cảnh báo này hoàn toàn có cơ sở khi hàng loạt vụ việc nghiêm trọng liên tiếp bị phanh phui. Điển hình là vụ gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh bị triệt phá, trong đó một lượng lớn đã “len lỏi” vào bếp ăn của hàng chục trường học phổ thông công lập và nhiều cơ sở mầm non tư thục tại Hà Nội. Cùng với đó, nhiều vụ việc tương tự tại các địa phương khác tiếp tục bị phát hiện, cho thấy tính chất không đơn lẻ mà mang tính hệ thống, kéo dài.
Có thể nói, loạt bài chuyên đề của Tạp chí Sức Khoẻ Cộng đồng không chỉ làm rõ thực trạng, mà còn đóng vai trò như một “kênh cảnh báo sớm”, góp phần nhận diện vấn đề từ gốc, tạo áp lực xã hội và yêu cầu cấp thiết phải siết chặt quản lý. Hình ảnh “con voi lọt lỗ kim” vì thế không còn là ẩn dụ, mà đã trở thành thực tế cay đắng đối với các bậc phụ huynh, đồng thời đặt ra bài toán lớn về trách nhiệm quản lý và bảo vệ sức khỏe thế hệ tương lai.
Các đối tượng bị khởi tố trong đường dây giết mổ, tiêu thụ thịt lợn dịch trên địa bàn TP Hà Nội (Ảnh: Công an Hà Nội)
Trước thực trạng này, TS. Lê Đình Tiến – nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam đã có những ý kiến thẳng thắn, nhấn mạnh việc các cơ quan quản lý nhà nước cần có những giải pháp bịt kín các kẽ hở trong quản lý, kiểm soát an toàn thực phẩm học đường.
Phóng viên (PV): Thưa ông, gần đây vụ việc thịt lợn bệnh quy mô lớn chưa từng có (gần 300 tấn) bị phát hiện và một phần đã len lỏi vào bếp ăn trường học tại Hà Nội đang khiến dư luận vô cùng lo ngại. Hàng loạt các vụ việc tương tự cũng bị phanh phui tại nhiều địa phương trong cả nước. Là lãnh đạo Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam, ông đánh giá thế nào về mức độ nghiêm trọng của vấn đề này?
Phó Chủ tịch Thường trực Lê Đình Tiến: Tôi cảm thấy hết sức đau lòng và phẫn nộ.
Đây là vấn đề cực kỳ nghiêm trọng và có tính tổ chức, không còn là chuyện cá biệt hay “hình ảnh ẩn dụ” nữa mà xảy ra thường xuyên trong một thời gian dài. Khi thịt lợn nhiễm dịch bệnh – từ lợn chết, lợn bệnh thu gom tại Phú Thọ, Tuyên Quang – được hợp thức hóa giấy tờ kiểm dịch giả mạo rồi phân phối thẳng vào bếp ăn bán trú của hàng loạt trường học, thì an toàn sức khỏe của thế hệ tương lai đang bị đe dọa trực tiếp. Học sinh là đối tượng dễ bị tổn thương hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, ăn uống tập trung: Một bữa ăn không an toàn có thể dẫn đến ngộ độc hàng loạt, rối loạn tiêu hóa dài hạn, nếu kéo dài thường xuyên có thể dẫn tới nguy cơ ung thư và các bệnh mãn tính sau này. Hội chúng tôi coi đây không chỉ là vấn đề an toàn thực phẩm mà còn là vấn đề sức khỏe cộng đồng cấp bách nếu không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và thường xuyên.
Chủ tịch UBND TP Hà Nội chỉ đạo tổ chức tổng kiểm tra, giám sát ác cơ sở giết mổ, kinh doanh, cung cấp sản phẩm tươi sống cho bếp ăn tập thể, bếp ăn bán trú... (Ảnh: TL)
PV: Theo ông, vì sao những “con voi” thực phẩm bẩn to lớn như vậy vẫn có thể lọt qua hệ thống kiểm soát được cho là rất chặt chẽ của ngành giáo dục và y tế?
Phó Chủ tịch Thường trực Lê Đình Tiến: Theo tôi, có hai nguyên nhân chính.
Thứ nhất là sự quản lý lỏng lẻo mang tính hệ thống: Quy trình chúng ta có, văn bản chúng ta rất đầy đủ, nhưng thực thi lại mang tính hình thức. Nếu cán bộ thú y, cơ quan chức năng về kiểm dịch làm đúng trách nhiệm; nếu khâu tiếp nhận thực phẩm tại trường học không chỉ nhìn qua giấy tờ “hợp thức hóa” mà thực sự kiểm tra cảm quan và truy xuất nguồn gốc tận gốc, thì thực phẩm bẩn không có cửa vào.
Thứ hai, và quan trọng hơn, là sự xuống cấp về đạo đức: Lợi nhuận đã làm mờ mắt các cá nhân, đơn vị cung cấp thực phẩm, và cả sự thiếu trách nhiệm hoặc tiêu cực trong khâu kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng. Khi đạo đức công vụ và đạo đức kinh doanh bị rẻ rúng, con trẻ chính là đối tượng chịu hậu quả nặng nề nhất.
PV: Với vai trò là tổ chức xã hội đi đầu trong việc giáo dục chăm sóc sức khoẻ cộng đồng (GDCSSKCĐ), Hội GDCSSKCĐ Việt Nam sẽ có tiếng nói và hành động cụ thể gì để góp phần giải quyết vấn đề nhức nhối này, thưa ông?
Phó Chủ tịch Thường trực Lê Đình Tiến: Hội chúng tôi được thành lập với sứ mệnh giáo dục, nâng cao nhận thức và hướng dẫn thực hành về chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Vì vậy, chúng tôi không thể đứng ngoài cuộc khi mà sức khoẻ của thế hệ tương lai, giống nòi bị đe doạ. Trách nhiệm của chúng tôi là phải là “tiếng nói đại diện” mạnh mẽ, khách quan và xây dựng. Chúng tôi không chỉ lên án mà còn hành động, chỉ ra lỗ hổng hệ thống, đồng thời đề xuất những giải pháp thiết thực để giải quyết vấn đề này.
Về giám sát xã hội, chúng tôi sẽ kiến nghị mạnh mẽ với các cơ quan quản lý nhà nước về việc công khai danh tính tất cả các đơn vị cung cấp thực phẩm vi phạm. Không thể có sự mập mờ hay “giơ cao đánh khẽ” trong trường hợp này. Tất cả những cá nhân, tổ chức có liên quan đều phải có sự công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm liên đới khi có vấn đề xảy ra.
Thanh kiểm tra các cơ sở kinh doanh thịt lợn tại chợ dân sinh (Ảnh minh họa)
Bên cạnh đó, chúng tôi cũng sẽ không ngừng đẩy mạnh truyền thông giáo dục bằng việc tổ chức các chương trình phổ biến kiến thức cho phụ huynh và nhà trường về cách nhận biết thực phẩm an toàn. Thực tế, thời gian qua, thông qua các đơn vị thành viên, kết hợp cùng với các đối tác, các cơ quan chức năng, địa phương và nhiều trường học, chúng tôi đã, đang dựng một mạng lưới “giám sát cộng đồng”, nơi mỗi phụ huynh đều có quyền và có kiến thức để kiểm tra bữa ăn của con mình.
Ngoài ra, chúng tôi cũng sẽ phối hợp với các tổ chức liên quan để tôn vinh những đơn vị làm tốt, đồng thời tạo ra áp lực xã hội để loại bỏ những nhà thầu suất ăn thiếu uy tín ra khỏi hệ thống giáo dục.
Đặc biệt, thông qua cơ quan ngôn luận của Hội là Tạp chí Sức Khoẻ Cộng Đồng, chúng tôi đẩy mạnh hơn nữa công tác truyền thông tới công chúng, góp thêm tiếng nói đấu tranh với các sai phạm như kể trên, đồng thời kết nối các nguồn lực xã hội vào công tác bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ trẻ em trong trường học từ bữa ăn, giấc ngủ đến chương trình học tập.
PV: Nhiều phụ huynh hiện nay đang mất lòng tin vào bữa ăn bán trú. Ông có lời khuyên nào để họ có thể tự bảo vệ con em mình trước “ma trận” thực phẩm bẩn hiện nay?
.jpg)
TS. Lê Đình Tiến – nguyên Thứ trường Bộ Khoa học và Công nghệ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội VACHE
Phó Chủ tịch Thường trực Lê Đình Tiến: Tôi hiểu và chia sẻ với nỗi lo của các bậc cha mẹ. Tuy nhiên, chúng ta không thể vì lo sợ mà cực đoan. Giải pháp bền vững là “Minh bạch và Giám sát”.
Phụ huynh cần yêu cầu nhà trường công khai danh mục nhà cung cấp hàng ngày, có quyền kiểm tra đột xuất bếp ăn và nguồn nguyên liệu đầu vào. Đừng chỉ tin vào những tờ giấy chứng nhận, hãy tin vào quy trình giám sát thực tế.
Về phía Hội, chúng tôi cam kết sẽ là cầu nối, tiếp nhận phản ánh của cộng đồng để kiến nghị lên các cấp có thẩm quyền xử lý quyết liệt hơn. Sức khỏe của con trẻ là tài sản quý giá nhất của quốc gia, chúng ta tuyệt đối không được phép thỏa hiệp với thực phẩm bẩn.
PV: Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!