Kết quả 13 năm đứng trước nguy cơ bị đảo ngược
Theo Tờ trình Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, sau 13 năm triển khai, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đã ghi nhận những chuyển biến rõ rệt. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường ở nam giới trưởng thành giảm, trong khi mức độ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động tại hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc cũng giảm.
TS.BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế trình bày Tờ trình về Dự án
TS.BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế trình bày Tờ trình về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Những kết quả này đang đứng trước sức ép mới từ sự phổ biến của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Báo cáo tổng kết cho thấy tỷ lệ sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới gia tăng, đặc biệt trong giới trẻ.
Sự thay đổi này khiến cuộc chiến chống tác hại thuốc lá xuất hiện một khoảng trống pháp lý cần được xử lý. Luật hiện hành chưa quy định cụ thể khái niệm “thuốc lá điện tử”, “thuốc lá nung nóng”, cũng chưa có quy định cấm trực tiếp đối với hai sản phẩm này.
Trong khi đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15, cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và “chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe của con người”. Luật Đầu tư cũng đã cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Dự án Luật sửa đổi được xây dựng trong bối cảnh cần đưa những quy định này vào luật chuyên ngành, tạo sự thống nhất giữa các quy định pháp luật và đáp ứng thực tế các sản phẩm chứa nicotine đang xuất hiện ngày càng đa dạng trên thị trường.
Thuốc lá điện tử và nguy cơ bị pha trộn chất gây nghiện
Không dừng ở nicotine, thuốc lá điện tử còn đặt ra vấn đề về khả năng bị lợi dụng để đưa các chất khác vào sản phẩm. Theo Tờ trình, loại sản phẩm này sử dụng nhiều hương liệu, hóa chất nên có thể bị lợi dụng để phối trộn ma túy.
Thuốc lá điện tử sử dụng nhiều hương liệu, hóa chất nên có thể bị lợi dụng để phối trộn ma túy (Ảnh minh hoạ)
Người sử dụng cũng có thể tự ý tăng hàm lượng nicotine hoặc đưa ma túy, các chất gây nghiện khác vào dung dịch để sử dụng. Việc này làm gia tăng nguy cơ khó phát hiện thành phần thực tế mà người dùng đưa vào cơ thể.
Tại Việt Nam, nhiều tỉnh, thành phố đã ghi nhận các trường hợp ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Phần lớn nạn nhân là thanh thiếu niên, trong đó có cả nữ giới.
Đây là một trong những lý do khiến việc quản lý thuốc lá mới không thể chỉ dừng ở kiểm soát hoạt động kinh doanh. Khi sản phẩm được bán qua môi trường mạng và các nền tảng trực tuyến, việc nhận diện, kiểm tra nguồn gốc, thành phần và người bán trở nên khó khăn hơn.
Tờ trình cũng chỉ ra thực tế xuất hiện các sản phẩm mới có chứa nicotine trái phép. Các hình thức kinh doanh trực tuyến khiến những sản phẩm này có thêm kênh tiếp cận người sử dụng, trong đó có nhóm trẻ tuổi.
Đề xuất cấm từ sản xuất đến sử dụng
Để cụ thể hóa chủ trương đã được Quốc hội thông qua, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá bổ sung hàng loạt hành vi bị cấm liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá khác.
.png)
Lực lượng Quản lý thị trường thu giữ nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử vi phạm (Ảnh: BQLTT Hà Nội)
Theo dự thảo, các hành vi sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, chứa chấp và sử dụng các sản phẩm này đều thuộc diện bị cấm. Quy định cũng mở rộng tới việc sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp, sản xuất thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác.
Dự thảo còn bổ sung quy định cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá. Cách tiếp cận này cho thấy phạm vi quản lý được đặt từ khâu sản xuất, cung ứng đến sử dụng, thay vì chỉ tập trung vào hành vi mua bán.
Một nội dung khác được sửa đổi là hệ thống khái niệm trong luật. Dự thảo bổ sung, điều chỉnh các khái niệm “thuốc lá”, “thuốc lá điện tử”, “thuốc lá nung nóng”, “thiết bị điện tử”, “thuốc lá đặc chế” và “thuốc lá khác”.
Việc luật hóa các khái niệm này tạo cơ sở để xác định rõ đối tượng chịu sự điều chỉnh của pháp luật, nhất là trong bối cảnh các sản phẩm chứa nicotine liên tục thay đổi về hình thức và cách thức sử dụng.
Bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương
Không chỉ bổ sung các hành vi cấm, dự thảo còn sửa đổi nguyên tắc phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó đặt yêu cầu bảo vệ các đối tượng dễ bị tổn thương như phụ nữ và trẻ em.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đây là nội dung được đặt trong tổng thể sửa đổi để bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện chính sách.
Hút thuốc lá không chỉ là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới ung thư phổi mà còn là nguyên nhân gây nên hàng loạt các bệnh liên quan đến hệ hô hấp.(Ảnh minh hoạ)
Một vấn đề khác được ban soạn thảo tính tới là việc kiểm soát thuốc lá trên môi trường mạng và các nền tảng trực tuyến. Khi phương thức tiếp cận sản phẩm thay đổi, quản lý nhà nước cũng phải bao quát những kênh phân phối mới thay vì chỉ tập trung vào các điểm bán truyền thống.
Dự thảo đồng thời bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với việc “thành lập và tổ chức hoạt động cai nghiện, tư vấn cai nghiện thuốc lá”; bãi bỏ thủ tục hành chính về “giấy phép mua bán thuốc lá” và “giấy phép bán thuốc lá”.
Tại phiên họp mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá của Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội, các đại biểu đồng tình với hướng sửa đổi, trong đó đánh giá cao việc luật hóa quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, bảo đảm đồng bộ với Nghị quyết số 173/2024/QH15 và Luật Đầu tư.
Việc đưa các quy định cấm vào luật chuyên ngành đang được đặt trong yêu cầu tiếp tục bảo vệ kết quả đã đạt được sau 13 năm phòng, chống tác hại thuốc lá. Khi thuốc lá mới ngày càng tìm cách tiếp cận người trẻ, hiệu quả của chính sách sẽ phụ thuộc không chỉ vào quy định pháp luật mà còn ở khả năng kiểm soát việc sản xuất, lưu thông và cung cấp sản phẩm trên thực tế.
Theo: Tapchisuckhoecongdong