(Ảnh minh họa: Hồng Đạt/TTXVN)
Mùa mưa tại Thành phố Hồ Chí Minh và Nam Bộ năm nay có khả năng kết thúc sớm hơn khoảng 15-20 ngày so với trung bình nhiều năm, trong khi hiện tượng El Nino được dự báo duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026.
Các chuyên gia khí tượng nhận định, sự kết hợp của các hình thế khí quyển bất lợi có thể khiến mùa khô 2026-2027 diễn biến khắc nghiệt, với nắng nóng xuất hiện sớm, lượng mưa suy giảm và nguy cơ thiếu hụt nguồn nước gia tăng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm nền nhiệt toàn cầu tiếp tục tăng, những bất thường này đặt ra yêu cầu chủ động ứng phó ngay từ đầu mùa khô, nhất là đối với các đô thị lớn và khu vực phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt.
Mùa mưa kết thúc sớm
Trao đổi với phóng viên TTXVN, Tiến sỹ Ngô Nam Thịnh, Trưởng Bộ môn Khí tượng và Biến đổi khí hậu, Khoa Khí tượng Thủy văn và Tài nguyên nước, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết mùa mưa kết thúc sớm là kết quả tác động đồng thời của nhiều nhân tố khí tượng quy mô lớn. Trong đó, El Nino làm thay đổi trường hoàn lưu khí quyển toàn cầu, gia tăng nhiệt độ mặt nước biển khu vực xích đạo Thái Bình Dương, làm gián đoạn chuỗi tuần hoàn đối lưu thông thường và suy giảm lượng hơi ẩm vận chuyển vào Đông Nam Á.
Cùng với đó, động lực chính tạo mưa mùa hè tại Nam Bộ là gió mùa Tây Nam suy yếu và rút khỏi khu vực sớm hơn thông thường, nhường ưu thế cho đới gió Đông Bắc và gió Tín phong. Áp cao lục địa từ phía Bắc tràn xuống kết hợp với áp cao cận nhiệt đới trên cao tiếp tục khống chế khu vực miền Nam, làm suy yếu các đám mây đối lưu, hạn chế khả năng hình thành những đợt mưa diện rộng.
Theo Tiến sỹ Ngô Nam Thịnh, thông thường mùa mưa tại Nam Bộ và Thành phố Hồ Chí Minh kéo dài đến cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12 mới kết thúc hoàn toàn. Tuy nhiên, năm nay, thời điểm kết thúc có thể sớm hơn 15-20 ngày, khiến thời gian tích lũy nước tự nhiên bị rút ngắn.
Theo dự báo mùa thử nghiệm của Bộ môn Khí tượng và Biến đổi khí hậu, tổng lượng mưa tháng 11/2026 tại hai trạm Tân Sơn Hòa và Vũng Tàu có thể thiếu hụt 7-14% so với trung bình nhiều năm giai đoạn 2010-2024.
Theo Bản tin dự báo khí hậu tháng 11/2026 của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia phát ngày 1/11, nhiệt độ trung bình tại Nam Bộ cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1 độ C; lượng mưa phổ biến xấp xỉ trung bình nhiều năm.
Dù tần suất mưa diện rộng giảm, thời tiết chuyển mùa vẫn tiềm ẩn những đợt dông mạnh. Sự tranh chấp giữa không khí lạnh nhích sâu xuống phía Nam và các đới gió ẩm có thể làm gia tăng đối lưu trong những ngày nắng nóng. Mưa dông cục bộ với cường độ lớn trong thời gian ngắn vẫn có khả năng xảy ra, kèm nguy cơ lốc xoáy, sét, mưa đá và gió giật mạnh. Hoạt động của bão, áp thấp nhiệt đới hoặc các rãnh thấp trên Nam Biển Đông cũng có thể đưa hơi ẩm vào đất liền, gây những đợt mưa trái mùa.
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 1,09 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Dù chưa có đủ bằng chứng khẳng định biến đổi khí hậu làm thay đổi tần suất xuất hiện El Nino và La Niña, nền nhiệt toàn cầu tăng có thể khiến tác động của các pha ENSO nghiêm trọng hơn. El Nino được dự báo có khả năng đạt cường độ mạnh, kéo dài đến cuối năm 2026 và sang năm 2027, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt mưa, suy giảm dòng chảy và nguồn nước.
Gia tăng áp lực
Theo Tiến sỹ Ngô Nam Thịnh, mùa mưa kết thúc sớm kết hợp với El Nino sẽ tạo áp lực kép đối với mùa khô 2026-2027 tại Thành phố Hồ Chí Minh và Nam Bộ. Lượng mưa tích lũy giảm, nguồn bổ cập nước mặt, nước ngầm suy yếu, trong khi nền nhiệt cao làm gia tăng bốc hơi, kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.
Theo dự báo khí hậu thời hạn mùa, nhiệt độ trung bình tháng 2-4/2027 có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2 độ C, có nơi cao hơn. Tại miền Đông Nam Bộ, nắng nóng có khả năng xuất hiện từ tháng 2/2027, sớm hơn thông thường và gia tăng trong tháng 3-4/2027.
Các chuyên gia lưu ý, giai đoạn này, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị có thể khiến Thành phố Hồ Chí Minh chịu nắng nóng gay gắt hơn. Bêtông, nhựa đường và các công trình xây dựng hấp thụ nhiệt ban ngày rồi tiếp tục tỏa nhiệt, kết hợp nhiệt thải từ giao thông và thiết bị điều hòa. Thực tế, nhiệt độ không khí khu vực trung tâm có thể cao hơn vùng ven khoảng 2-4 độ C.
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Văn Hồng, Phó Phân viện trưởng Phân viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cũng cảnh báo hiện tượng đảo nhiệt đô thị làm gia tăng tác động của nắng nóng đối với sức khỏe, giao thông và hoạt động kinh tế-xã hội. Người lao động ngoài trời, trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền là những nhóm cần được bảo vệ.
Đáng lo ngại, mực nước thượng lưu suy giảm kết hợp các kỳ triều cường cao có thể tạo điều kiện cho nước mặn xâm nhập sâu vào hệ thống sông Tiền, sông Hậu, sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nguồn nước sinh hoạt. Theo đó, dòng chảy trên hầu hết sông, suối thuộc lưu vực sông Đồng Nai trong tháng 7-9/2026 thấp hơn trung bình nhiều năm từ 8,4-50%. Thành phố Hồ Chí Minh đã yêu cầu chủ động tích nước để bảo đảm nguồn cung cho mùa khô năm 2027.
Trước nguy cơ này, Tiến sỹ Ngô Nam Thịnh khuyến nghị các địa phương tăng cường giám sát dòng chảy sông Mekong, tình hình xâm nhập mặn và trữ lượng nước tại các hồ chứa chiến lược như Trị An, Dầu Tiếng, Phước Hòa; đồng thời rà soát hệ thống kênh mương, đê bao, cống ngăn mặn và vận hành linh hoạt công trình thủy lợi để chủ động tích trữ nước ngọt.
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Văn Hồng cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng phương án dự trữ, phân bổ và sử dụng nước hợp lý tại các địa phương, cơ sở sản xuất và đơn vị cấp nước. Người dân cần chủ động tích trữ, tiết kiệm nước, chuẩn bị phương án dự phòng ngay từ đầu mùa khô; đồng thời hạn chế hoạt động ngoài trời khi nắng nóng gay gắt, bổ sung đủ nước và cảnh giác nguy cơ cháy nổ khi độ ẩm không khí giảm.
Những dấu hiệu bất lợi đã xuất hiện ngay trong giai đoạn chuyển mùa, đòi hỏi các cơ quan chức năng Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương Nam Bộ phải chủ động theo dõi sát diễn biến khí tượng, thủy văn, đồng thời triển khai các giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước từ sớm. Quá trình chuẩn bị kịp thời sẽ góp phần giảm thiểu tác động của hạn hán, nắng nóng và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027./.
Theo: TTXVN