Y học cổ truyền trước yêu cầu chuyển mình trên nền tảng khoa học và số hóa

Y học cổ truyền đã có vị trí nhất định trong hệ thống chăm sóc sức khỏe (Ảnh minh hoạ)

Gần 70.000 hội viên, 7 triệu lượt người khám chữa bệnh

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết Hội Đông y Việt Nam hiện có gần 70.000 hội viên, hơn 10.000 phòng chẩn trị và trung tâm Đông y trên cả nước. Mạng lưới này đang tham gia vào hoạt động khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe và phát triển y học cổ truyền tại nhiều địa phương.

Riêng năm 2025, khoảng 7 triệu lượt người được khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền. Quỹ bảo hiểm y tế đã chi trả cho hàng trăm thuốc đông y, thuốc từ dược liệu cùng 349 vị thuốc cổ truyền.

Tại nhiều cơ sở y tế, các kỹ thuật chuyên sâu của y học cổ truyền được triển khai kết hợp với phương pháp điều trị hiện đại. Việc mở rộng các kỹ thuật này được đánh giá có thể hỗ trợ điều trị, phục hồi chức năng và giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến trên.

Những con số trên cho thấy y học cổ truyền đã có vị trí nhất định trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, nguồn lực và tiềm năng của lĩnh vực này vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền còn thấp. Chất lượng nhân lực giữa các cơ sở chưa đồng đều. Hoạt động nghiên cứu, chuẩn hóa kỹ thuật và ứng dụng công nghệ số cũng chưa theo kịp yêu cầu phát triển.

Dược liệu và nhân lực vẫn là những điểm nghẽn

Một trong những vấn đề được Bộ Y tế chỉ ra là nguồn dược liệu trong nước. Việc phát triển vùng trồng, lựa chọn giống, kiểm soát tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu vẫn còn hạn chế.

Đây là những khâu quyết định chất lượng và khả năng phát triển bền vững của ngành dược liệu. Nếu nguồn nguyên liệu không được kiểm soát từ đầu vào, việc chuẩn hóa thuốc và các sản phẩm từ dược liệu sẽ gặp khó khăn.

Việc phát triển vùng trồng, lựa chọn giống, kiểm soát tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu vẫn còn hạn chế (Ảnh minh hoạ)

Nhân lực cũng là bài toán cần được giải quyết. Không chỉ thiếu đội ngũ có chuyên môn cao, chất lượng nhân lực giữa các tuyến, các cơ sở còn chưa đồng đều. Trong khi đó, yêu cầu kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại đòi hỏi người hành nghề phải có kiến thức và kỹ năng phù hợp với phương pháp điều trị mới.

Bộ Y tế cũng cảnh báo tình trạng hành nghề không phép, quảng cáo sai sự thật, sử dụng dược liệu kém chất lượng vẫn còn tồn tại. Những vi phạm này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người bệnh mà còn làm suy giảm niềm tin đối với y học cổ truyền.

Trong bối cảnh dân số đang già hóa, bệnh mạn tính ngày càng phổ biến, nhu cầu phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và chăm sóc sức khỏe tại nhà cũng tăng lên. Đây là khoảng không gian để y học cổ truyền phát huy thế mạnh, nhưng để đáp ứng được nhu cầu đó, lĩnh vực này phải nâng chất lượng dựa trên bằng chứng khoa học.

Kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại

Bộ Y tế đề nghị Hội Đông y Việt Nam tập trung vào 7 nhóm nhiệm vụ trong giai đoạn tới, trước hết là thúc đẩy kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại dựa trên bằng chứng.

Theo định hướng này, hai nền y học không tách rời mà bổ trợ cho nhau trong quá trình phòng bệnh, điều trị và phục hồi chức năng. Các chuyên gia, lương y, viện nghiên cứu, trường đại học và bệnh viện cần phối hợp xây dựng hướng dẫn chuyên môn, phác đồ điều trị kết hợp và triển khai nghiên cứu lâm sàng.

Phát triển y học cổ truyền không có nghĩa là quay lại phương thức cũ (Ảnh minh hoạ)

Những bài thuốc, phương pháp chữa bệnh có giá trị cần được nghiên cứu, đánh giá về tính an toàn và hiệu quả trước khi chuẩn hóa, ứng dụng rộng rãi. Đây cũng là cách để những giá trị của y học cổ truyền được tiếp cận bằng phương pháp khoa học, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền miệng.

Bộ Y tế nhấn mạnh phát triển y học cổ truyền không có nghĩa là quay lại phương thức cũ. Yêu cầu đặt ra là kế thừa những giá trị đã được hình thành qua nhiều thế hệ, kết hợp với khoa học, công nghệ hiện đại để nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh.

Cùng với nghiên cứu và chuẩn hóa, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về y học cổ truyền được đặt ra như một nhiệm vụ mới. Kho tri thức về bài thuốc gia truyền, phương pháp điều trị và kinh nghiệm bản địa cần được kiểm kê, thẩm định và số hóa.

Quá trình này cũng phải gắn với bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nếu không được lưu giữ và quản lý, nhiều tri thức quý có nguy cơ thất truyền hoặc bị khai thác thiếu kiểm soát.

Xây dựng hệ sinh thái y học cổ truyền

TTND.PGS.TS Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, cho biết Hội định hướng xây dựng “hệ sinh thái y học cổ truyền quốc gia”. Mô hình này hướng tới kết nối thầy thuốc, người bệnh và tri thức truyền thống với khoa học hiện đại.

Theo định hướng được nêu, vùng dược liệu sẽ được kết nối với công nghiệp chế biến; hoạt động khám, chữa bệnh gắn với đào tạo, nghiên cứu và phát triển du lịch sức khỏe. Cách tiếp cận này mở rộng phạm vi của y học cổ truyền, từ một lĩnh vực chủ yếu phục vụ điều trị sang hệ thống hoạt động liên kết nhiều lĩnh vực.

Chính phủ đặt mục tiêu khắc phục những tồn tại, nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong bảo tồn, phát huy và nâng tầm y học cổ truyền (Ảnh minh hoạ)

Để mô hình có thể vận hành, chính sách cũng cần được hoàn thiện. Bộ Y tế đề nghị Hội Đông y Việt Nam tham gia xây dựng, hoàn thiện các quy định liên quan đến khám, chữa bệnh, bảo hiểm y tế, đào tạo và cấp phép hành nghề.

Các chính sách về bảo tồn tri thức, phát triển dược liệu, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ cũng cần được tính đến trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển lĩnh vực này.

Định hướng trên được đặt trong Chiến lược phát triển y học cổ truyền đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo Quyết định số 1250/QĐ-TTg ngày 9/7/2026, Chính phủ đặt mục tiêu khắc phục những tồn tại, nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong bảo tồn, phát huy và nâng tầm y học cổ truyền.

Không chỉ giữ gìn truyền thống, phải tạo giá trị mới

Sau 80 năm hoạt động, Hội Đông y Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển với yêu cầu cao hơn. Quy mô mạng lưới và số người sử dụng dịch vụ cho thấy nền tảng của y học cổ truyền đã hình thành rộng khắp, nhưng những hạn chế về chất lượng, nghiên cứu, dược liệu và quản lý vẫn cần được giải quyết.

Y học cổ truyền sẽ để đi xa hơn trong hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại (Ảnh minh hoạ)

Trong khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe thay đổi nhanh, người dân ngày càng quan tâm đến phòng bệnh, phục hồi chức năng và chăm sóc lâu dài, y học cổ truyền có cơ hội mở rộng vai trò nếu đáp ứng được yêu cầu về chất lượng và an toàn.

Điều đó đòi hỏi những giá trị truyền thống phải được đặt trong khuôn khổ khoa học, được kiểm chứng, chuẩn hóa và quản lý bằng công nghệ. Khi tri thức được số hóa, dược liệu được kiểm soát và phương pháp điều trị được đánh giá bằng bằng chứng, y học cổ truyền sẽ có thêm cơ sở để đi xa hơn trong hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện đại.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo đảm người bệnh được tiếp cận các phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả, phù hợp; đồng thời giữ gìn và phát huy những giá trị của nền y học đã đồng hành với sức khỏe người Việt qua nhiều thế hệ.

Theo: Tạp chí sức khỏe cộng đồng