Nhà sản xuất, nhập khẩu bao bì, pin, đồ điện tử phải tự tái chế hoặc đóng góp cho Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, với số tiền tương ứng lượng hàng đưa ra thị trường.
Theo Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường - Bộ Công an, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 3,5 triệu tấn rác thải nhựa nhưng chỉ 1,28 triệu tấn (33%) được tái chế. Bình quân mỗi người dân thải ra khoảng 37-41kg nhựa/năm.
65% rác thải nhựa tại Việt Nam có nguy cơ bị rò rỉ ra sông, hồ, kênh, rạch, biển hoặc thải trực tiếp ra môi trường gây ô nhiễm đất, nước, không khí.
Nhằm thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường bền vững, Chính phủ ban hành Nghị định 110/2026 quy định về trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu trong việc tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải.
Cụ thể, các đơn vị này phải tái chế sản phẩm, bao bì do mình đưa ra thị trường theo tỷ lệ và quy cách bắt buộc.
Phạm vi áp dụng bao gồm nhiều nhóm ngành hàng phổ biến từ bao bì giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh, săm lốp cho đến các thiết bị điện tử, ắc quy, pin, dầu nhớt.
Trách nhiệm này không chỉ dành cho đơn vị sản xuất trực tiếp mà còn mở rộng đến các bên đặt gia công hoặc các bên được ủy thác nhập khẩu.
Rác thải chất đống, bủa vây trên đèo D'ran (Ảnh: TL)
Nghị định xác lập tỷ lệ tái chế bắt buộc cho từng loại vật liệu, là tỷ lệ khối lượng sản phẩm, bao bì tối thiểu phải được tái chế, dựa trên tổng khối lượng mà nhà sản xuất, nhập khẩu đưa ra thị trường trong năm đó.
Ví dụ, đối với nhóm bao bì, tỷ lệ dành cho nhôm và nhựa PET cứng là 22%, trong khi bao bì giấy, carton và kim loại sắt là 20%. Nghĩa là nếu một năm doanh nghiệp đưa ra thị trường 100 tấn bao bì nhôm, nhựa PET thì phải tái chế ít nhất 22 tấn.
Đối với các thiết bị điện tử gia dụng, điện thoại di động chịu tỷ lệ cao nhất là 15%, tiếp sau là các loại máy tính, máy in, máy photocopy ở mức 9%... Ắc quy chì, Pin sạc nhiều lần (trừ Pin lithium, Pin Nickel-Metal Hydrid sử dụng cho phương tiện giao thông)... dao động 8-15%.
Các tỷ lệ không cố định mà sẽ được điều chỉnh tăng theo chu kỳ 3 năm một lần. Lần thay đổi tỷ lệ đầu tiên theo quy định sẽ bắt đầu vào năm 2029.
Doanh nghiệp được chọn: Tự tái chế hoặc đóng tiền
Các nhà sản xuất và nhập khẩu có quyền lựa chọn một trong hai hình thức:
Doanh nghiệp có thể tự tái chế nếu đủ năng lực, thuê đơn vị tái chế chuyên nghiệp hoặc ủy quyền cho một tổ chức trung gian tổ chức các hoạt động thu gom và tái chế thay cho mình. Kế hoạch và báo cáo kết quả tái chế phải được nộp trước 1/4 hằng năm qua Hệ thống thông tin quốc gia.
Nếu không tự tổ chức tái chế, doanh nghiệp có thể thực hiện trách nhiệm bằng cách đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ các hoạt động tái chế.
Mức đóng góp đã có công thức riêng, được tính toán dựa trên khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường, tỷ lệ tái chế bắt buộc và mức chi phí tái chế hợp lý cho mỗi đơn vị sản phẩm. Tiền phải được nộp định kỳ trước 20/4 hằng năm.
Nghị định cũng dành những khoảng trống hợp lý để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cụ thể, các nhà sản xuất, nhập khẩu có tổng doanh thu từ các sản phẩm, bao bì thuộc diện phải tái chế dưới 30 tỷ đồng mỗi năm sẽ được miễn thực hiện trách nhiệm này. Ngoài ra, các sản phẩm sản xuất để xuất khẩu hoặc tạm nhập tái xuất cũng được miễn.
Tái chế phải tạo ra sản phẩm sử dụng được
Không chung chung, Nghị định cụ thể quy cách tái chế bắt buộc, nhằm đảm bảo chất lượng của sản phẩm sau tái chế.
Theo đó, việc tái chế không chỉ dừng lại ở khâu thu gom đơn thuần mà phải tạo ra các nguyên liệu hoặc sản phẩm có giá trị sử dụng. Chẳng hạn, với bao bì nhựa, quy cách bắt buộc là phải sản xuất ra hạt nhựa thương phẩm hoặc các sản phẩm cụ thể, chứ không được tính các giải pháp như tạo ra mảnh nhựa hay sử dụng làm nhiên liệu đốt.
Đối với thiết bị điện tử có chứa màn hình hoặc bóng đèn thủy tinh, quy trình phải bao gồm việc tháo dỡ, phân loại và xay nghiền thủy tinh để làm nguyên liệu cho các quá trình sản xuất khác như gạch không nung hoặc bê tông.
Sự chi tiết này sẽ giúp ngăn chặn tình trạng tái chế hình thức, kém hiệu quả, gây ô nhiễm thứ cấp.
Nghị định hiệu lực từ 25/5.
Theo: Tạp chí sức khỏe cộng đồng